Column Stefan - Onderwijs, wat is dat nu eigenlijk?

Uitgelicht op: 09-06-2017 om 17:06 in: Deelnemers

“Zo begin ik mijn lessen altijd” zei ik in alle ernst op 24 augustus 2015, tijdens mijn allereerste les ooit. Ik had mijn leerlingen uitgelegd hoe de lessen eruit gingen zien komend jaar en was begonnen met een opstartopdracht. Sommige van mijn 31 leerlingen was het misschien niet opgevallen dat ik tijdens dit alles bloednerveus was. Maar wat geen van hen wist, was dat wat ik die ochtend deed grotendeels was gebaseerd op de kennis van een spoedcursus van één week. Zo begon mijn carrière in het onderwijs, alleen, voor een klas met 31 paar ogen op mij gericht als de docent. Voor een docent uiteindelijk een doodnormale zaak, maar uitermate bevreemdend om het voor het eerst, grotendeels onvoorbereid, mee te maken. Hoewel ik enigszins wist wat er van mij werd verwacht en ik zonder kleerscheuren (puur op adrenaline) dat eerste uur ben doorgekomen, besefte ik me toen nog niet volledig waar ik aan begonnen was, wat dat onderwijs nou eigenlijk was.

Onderwijs, zo weet ik ondertussen, is namelijk altijd meer dan enkel onderwijs. Onderwijs is ook altijd politiek, didactiek, sociologie, pedagogiek, psychologie, ethiek, eigenaarschap, reflectie, bildung en niet te vergeten doorstroomcijfers, gemiddelden en slagingspercentages en nog veel meer. Onderwijs is zoveel dingen tegelijk, omdat het in onze samenleving een centrale rol vervuld, het raakt alle lagen van de bevolking. Iedereen is immers leerling, zal het worden of is het geweest. Onderwijs wordt dan ook vaak gezien als het fundament onder de democratische rechtstaat, wat er voor zorgt dat iedereen gelijke kansen heeft. Door didactici en pedagogen worden uiteenlopende theorieën geformuleerd die de inhoud en vorm van dat onderwijs vormgeven volgens eeuwenoude waarden, zoals discipline en ijver en in eigentijdse begrippen zoals eigenaarschap en stretching. Daarmee is onderwijs niet alleen het vullen van een vat, maar een belangrijke schakel in de persoonsvorming, socialisering en het stimuleren van een ethisch bewustzijn. Zo kunnen we nog wel even doorgaan met het definiëren van wat onderwijs nu precies is, maar één ding is zeker: simpel is het niet. Al die verschillende facetten van het onderwijs brengen verwachtingen met zich mee, verwachtingen die door alle lagen van beleid, organisatie, monitoring en inspectie heen terecht komen bij de docent. De docent die elk lesuur weer helemaal alleen ten overstaande van zijn klas de verwachtingen van de samenleving waar moet maken.

Ondertussen ben ik twee jaar verder en heb ik bijna 1.000 lesuren gegeven. Dat begin van de les is lang niet meer zo beangstigend als het de eerste keren was. Maar zou ik mij elke les beseffen wat ik me op de hals heb gehaald dat ik als onderwijzer al deze verwachtingen waar moet maken, dan zou ik daar allang onder bezweken zijn. Als docent dans je op een koord dat gespannen is tussen die torenhoge verwachtingen. Mijn tip, kijk niet te veel omhoog of omlaag maar richt je op de horizon en kijk waar je kan komen.